Hoe kunnen we de toename van hernieuwbare energie ondersteunen en tegelijkertijd voldoen aan andere vormen van landgebruik, zoals landbouw en sociale acceptatie? Deze studie probeert een antwoord te vinden, zodat we kunnen doorgaan met het uitrollen van infrastructuur voor de productie van hernieuwbare energie in Europa zonder te komen tot obstructies die zich al hebben voorgedaan bij de uitrol van dergelijke projecten.

De uitdaging

De Europese Green Deal in het algemeen en meer specifiek de RED III-richtlijn hebben doelstellingen voor hernieuwbare energie vastgesteld die de lidstaten moeten halen. In cijfers uitgedrukt betekent dit dat de lidstaten hun capaciteit voor hernieuwbare energie tegen 2030 bijna moeten verdubbelen. Deze toename moet worden gerealiseerd in gebieden waar de beschikbaarheid van grond en de acceptatie door het publiek niet eenvoudig te verkrijgen zijn. Projecten betreffende hernieuwbare energie zullen te maken krijgen met uitdagingen door de co-existentie met concurrerende vormen van landgebruik, waaronder landbouw, natuurbehoud en stedelijke ontwikkeling.

Veel regio’s hebben te maken met langdurige en complexe vergunningsprocedures, ruimtelijke beperkingen en maatschappelijke weerstand tegen grootschalige wind- en zonneparken. Slechts iets meer dan 5 % van het grondgebied van de EU wordt geschikt geacht voor zonne- en windenergie. MAK-RES probeert oplossingen te vinden aan de hand van zeven casestudy’s in heel Europa, waarbij de nadruk ligt op beleidsinstrumenten, ruimtelijke ordeningsinstrumenten en strategieën voor het betrekken van belanghebbenden die een evenwichtige, duurzame energietransitie ondersteunen.

Aanpak & resultaat

Idea Consult heeft het project van de luchthaven van Oostende, dat wordt beheerd door Ostende Airport, Energy Vision (particuliere projectontwikkelaar) en de gemeente Oostende, grondig bestudeerd. De aanpak was interessant op het vlak van ruimtelijke ordening (nabij de luchthaven zonder verdere conflicten inzake ruimtelijke ordening) en projectstimulansen voor de bevolking (crowdfunding en financiële participatie via crowdfunding).

De analyse die we hebben gemaakt van het stedelijke vergunningensysteem stelde ons in staat om de interventies van verschillende overheidsniveaus (gemeentelijk, provinciaal, regionaal en federaal) te definiëren op basis van een aantal drempels.

Door een vergelijking te maken met andere casestudy’s in zeven verschillende lidstaten, hebben we België met zijn sterke en zwakke punten in een Europees kader kunnen plaatsen. We hebben gezien dat er al veel gegevens en procedures beschikbaar waren, maar dat andere landen bijvoorbeeld de criteria voor sociale acceptatie beter hadden geformuleerd.

Hoewel slechts 2,2 % van de ruimte nodig zou zijn om de projecten voor hernieuwbare energie uit te voeren om de doelstellingen te bereiken, blijft het moeilijk in landen waar de nationale doelstellingen niet op lokaal niveau zijn vertaald of waar ze lokaal slecht zijn geïntegreerd. De ontwikkelaars zijn vaak een drijvende kracht, maar ze worden niet altijd gezien als beschermers van het algemeen belang, wat soms tot lokale tegenstand leidt als het project niet goed wordt gepresenteerd. Daarom zijn een vroege betrokkenheid van de lokale gemeenschappen en transparantie over het ontwikkelingsproces essentieel om deze projecten te ondersteunen.

Deze resultaten zijn door het Deense voorzitterschap gepresenteerd tijdens het Espon-seminar in Aalborg om ze met de lidstaten te delen. Deze bevindingen kunnen verder worden uitgewerkt en beter worden geïntegreerd in toekomstige stedelijke procedures en projectontwikkeling voor hernieuwbare energie door lokale overheden in heel Europa.