Hoe kunnen we de renovatiegraad in België versnellen? En wat leren we uit andere Europese landen? Drie jaar lang zocht LIFE BE FREE naar antwoorden door overheden, financiers, onderzoekers en renovatie-professionals samen te brengen. Tijdens het slotevent blikten we terug op de resultaten én keken we vooruit naar wat nog nodig is om de Belgische gebouwen klaar te maken voor 2050.

De afsluiter van drie jaar Life BE FREE

Op donderdag 17 september sloot het Life BE FREE-project af met een laatste nationale rondetafel en closing event. Drie jaar lang werkte IDEA met zes partners samen in unieke Belgisch setting: actoren uit verschillende regio’s, beleidsniveaus en sectoren gingen met elkaar in dialoog om financierings- en beleidsoplossingen te ontwikkelen die renovatie en de energietransitie in gebouwen kunnen versnellen.

We blikten terug op wat in de afgelopen drie jaar van Life BE FREE verwezenlijkt is en keken vooruit naar de uitdagingen die nog voor ons liggen. Twee vragen stonden daarbij centraal: hoe kunnen we de renovatiegraad in België verder versnellen? Hoe krijgen we iedereen aan boord? En welke lessen uit andere Europese landen kunnen daarbij helpen?

Waarom is dit relevant? Energierenovatie raakt tegelijk federale, regionale en lokale bevoegdheden. Financiers en renovatieprofessionals moeten navigeren in die complexe Belgische context. Eigenaren en huurders hebben tegenstrijdige belangen. Life BE FREE toont hoe je fragmentatie doorbreekt – door mensen rond de tafel te brengen en juist deze vragen samen op te lossen bij.

Voor IDEA Consult was dit een project dat we van A tot Z begeleidden: van projectidee en Europese aanvraag tot uitvoering en opvolging gedurende drie jaar. Concreet ondersteunden we met:

• Projectontwikkeling en schrijven: ideeën samenbrengen tot een samenhangend project in een taal die herkenbaar is voor Europa.
• Projectmanagement: partners en werkpakketten coördineren en deliverables, planning en technische en financiële rapportering opvolgen.
• Inzichten vanuit onze ervaringen met Europese projecten en beleidsadvisering: hoe je samenwerking structureert, stakeholders echt aan tafel krijgt en samen oplossingen co-creëert.

Uit dit proces halen we enkele lessen die ook bruikbaar zijn voor wie zelf werkt aan complexe, sectorale of niveauoverschrijdende dossiers – binnen renovatie en energie, maar evengoed daarbuiten.

Lessen uit het project

Hoe vooruitgang maken in complexe, niveau- en sectoroverschrijdende dossiers: drie lessen die we meenemen vanuit Life BE FREE.

De Belgische context is complex, maar net daarin liggen kansen

De renovatie- en energie-uitdagingen raken aan federale, regionale en lokale bevoegdheden. Die institutionele complexiteit wordt vaak als fragmentatie ervaren, maar LIFE BE FREE toonde dat ze ook kansen biedt om sterker samen te werken en van elkaar te leren.

Wanneer gemeenten, provincies, gewesten en federale actoren samen rond de tafel zitten, blijkt dat dezelfde knelpunten in Vlaanderen, Wallonië en Brussel terugkomen. Tegelijk verschillen het beleid, de instrumenten en de oplossingen sterk naargelang de context. Precies daarin zit de meerwaarde van uitwisseling.

Dezelfde uitdagingen kunnen dus tot verschillende oplossingen leiden. Kennis uit verschillende contexten en sectoren laat zich schalen naar andere situaties, mits je die verschillen bewust opzoekt en ervan leert. De kunst is niet om te vertrekken vanuit wat anders is en waarom een oplossing in de eigen context niet zou werken, maar vanuit de vraag waarom ze elders wél werkt en welke elementen overdraagbaar zijn.

Opschaling betekent niet éénzelfde oplossing overal kopiëren, maar succesvolle principes herkennen, begrijpen onder welke voorwaarden ze verwerken en dat vervolgens vertalen naar een andere context.

Opschalen vraagt de combinatie van praktijk, onderzoek en beleid

Duurzame opschaling wordt pas mogelijk wanneer je praktijk, onderzoek en beleid niet naast elkaar werken, maar als echte partners samenwerken.

Elk domein brengt daarbij iets anders in. De praktijk weet waar mensen, organisaties en projecten op het terrein tegenaan lopen en welke oplossingen daadwerkelijk werken. Onderzoek helpt om individuele ervaringen te overstijgen, patronen te herkennen en effecten te onderbouwen. Beleid bepaalt het kader waarbinnen innovatie kan groeien, maar kan tegelijk ook drempels creëren die opschaling afremmen.

Vandaag bestaat er in elk van die domeinen al veel kennis, maar afzonderlijk botsen ze ook op hun grenzen. Pilootprojecten kunnen moeilijk opschalen wanneer regelgeving niet meebeweegt. Praktijkervaring bereikt beleidsmakers niet altijd. Onderzoek kan waardevolle inzichten opleveren die onvoldoende doorstromen naar concrete beleidskeuzes of implementatie.

Door praktijkmensen, onderzoekers en beleidsmakers bewust samen te brengen, kan een ander soort proces ontstaan: niet alleen kennis uitwisselen, maar gezamenlijk problemen definiëren, oplossingen ontwikkelen, testen en waar nodig het beleidskader aanpassen.

Dat maakt beleid niet alleen beter geïnformeerd, maar creëert ook betere voorwaarden om innovatieve oplossingen daadwerkelijk op grotere schaal toe te passen.

Durf met pioniers de volgende stap te zetten

Brede betrokkenheid blijft essentieel. Door verschillende sectoren, beleidsniveaus en perspectieven samen te brengen — inclusief kwetsbare en minder zichtbare stakeholders — ontstaat een vollediger beeld van het probleem en van mogelijke oplossingen.

Maar brede betrokkenheid betekent niet dat iedereen op elk moment dezelfde stap moet zetten. Nieuwe of meer vooruitstrevende ideeën krijgen zelden meteen brede steun. Wanneer consensus een voorwaarde wordt om verder te gaan, bestaat het risico dat vernieuwende ideeën te vroeg verdwijnen.

Daarom is het nuttig om op twee sporen te werken. Start breed om perspectieven, knelpunten en kansen te verzamelen. Wanneer vervolgens een veelbelovend idee ontstaat waarvoor nog geen breed draagvlak bestaat, geef dan een kleinere groep pioniers ruimte om het verder te ontwikkelen en in de praktijk te testen.

Zo’n pioniersgroep kan onzekerheden verkleinen, bewijs verzamelen en aantonen wat wel en niet werkt. Zodra een aanpak voldoende matuur is, kan de bredere groep opnieuw aansluiten en kunnen succesvolle elementen verder worden opgeschaald.

Wat we over de drie lessen heen meenemen

Over de drie lessen heen komt één bredere boodschap terug: opschaling vraagt dat we verschillen tussen niveaus, sectoren en disciplines bewust organiseren en productief maken. Door verschillende perspectieven, kennis en snelheden met elkaar te verbinden, ontstaan oplossingen die sterker onderbouwd zijn en beter kunnen worden opgeschaald. We moeten verschillen of fragmentatie dus niet wegwerken, maar net gericht inzetten als bron van leren, samenwerking en innovatie.

Bekijk het volledige rapport van Life BE FREE: https://www.vvsg.be/projecten/life-be-free-project

Een Europees project begint met een sterk idee en de juiste partners. Heb je een idee dat je wil uitwerken tot een Europees project? Neem contact met ons op. IDEA Consult helpt je om samen van eerste concept tot een onderbouwde projectaanvraag te komen.