Wat maakt leersteun in scholen werkbaar voor de leeronsteuners? IDEA Consult onderzocht samen met Mondea hoe leersteuncentra vandaag functioneren en welke inzichten dit oplevert voor het beleid rond inclusief onderwijs. De resultaten bieden waardevolle input voor de evolutie naar scholen voor iedereen tegen 2040.

Leersteun in Vlaanderen: inzichten voor de volgende stap naar inclusief onderwijs

Hoe organiseren we ondersteuning voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften op een manier die zowel kwaliteitsvol als duurzaam is? Met het nieuwe leersteunmodel zette Vlaanderen in 2023 een belangrijke stap richting inclusiever onderwijs. IDEA Consult onderzocht hoe dit model vandaag vorm krijgt in de praktijk van de leersteuncentra.

Het leersteundecreet introduceerde een systeem waarbij leersteuncentra expertise bundelen en scholen ondersteunen bij de begeleiding van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften in het gewoon onderwijs. Het doel was helder: ondersteuning dichter bij de klas brengen en tegelijk de competenties van leerkrachten en schoolteams versterken.

Maar hoe werkt dit model in de praktijk? En welke randvoorwaarden zijn nodig om leersteun kwaliteitsvol én werkbaar te organiseren?

Inzicht in een landschap in transitie

Ons onderzoek brengt voor het eerst een geïntegreerd beeld van de organisatie van de leersteuncentra en de ervaringen van leerondersteuners. Daarbij werd een combinatie van administratieve data, focusgroepen, surveys en een diepgaande werklastmeting gebruikt.

De resultaten tonen een landschap met grote diversiteit. Leersteuncentra verschillen sterk in schaalgrootte, organisatie en context. Tegelijk blijkt uit het onderzoek dat schaal op zich minder bepalend is dan vaak wordt verondersteld. Factoren zoals een gedeelde visie, sterke teamwerking, leiderschap en samenwerking met scholen blijken een grotere impact te hebben op de kwaliteit en werkbaarheid van leersteun.

Werkbaar werk als randvoorwaarde voor kwaliteit

Het onderzoek werpt ook licht op de dagelijkse praktijk van leerondersteuners. Zij ervaren hun werk vaak als bijzonder betekenisvol, met leerlinggerichte ondersteuning als belangrijkste bron van motivatie en professionele voldoening.

Tegelijk staat het systeem onder druk door een stijgend aantal leerlingen met ondersteuningsnoden en de daarmee gepaard gaande werkdruk. Sociale steun binnen teams, ruimte voor professionele ontwikkeling en autonomie in het werk blijken cruciale hefbomen om het werk duurzaam te houden.

Deze inzichten onderstrepen dat investeren in werkbare organisatievormen niet alleen belangrijk is voor medewerkers, maar ook voor de kwaliteit en continuïteit van ondersteuning aan leerlingen en scholen.

Evidence voor toekomstig beleid

De studie biedt concrete handvatten voor het verdere beleid rond leersteun en inclusief onderwijs. Ze toont onder meer het belang van stabiliteit in het systeem, ruimte voor organisatorische ontwikkeling in de leersteuncentra en aandacht voor de werkbaarheid van de job van leerondersteuner.

De resultaten vormden mee input voor de recente Staten-Generaal ‘Naar scholen voor iedereen in 2040’, waar beleidsmakers en onderwijsactoren samen reflecteerden over de toekomst van inclusief onderwijs in Vlaanderen.

Met dit onderzoek draagt IDEA Consult bij aan een beter begrip van hoe beleid rond inclusie zich vertaalt naar de praktijk. Evidence-based inzichten zoals deze zijn essentieel om de volgende stappen richting scholen voor iedereen doordacht en duurzaam te zetten.

Het rapport is beschikbaar via deze link.

Lees meer over scholen voor iedereen op Evolutie naar scholen voor iedereen in 2040 – voor directies en personeel | Vlaanderen.be