Steden en gemeenten nemen vandaag een steeds belangrijkere rol op binnen het bestuurlijk landschap: ze zorgen voor dagelijkse dienstverlening en zoeken oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken, vaak binnen een context van een krappe arbeidsmarkt en budgettaire druk. Tegen die achtergrond onderzocht IDEA Consult hoe Vlaamse lokale besturen hun bestuurskracht zelf percipiëren. Daarvoor werd eind 2024 een online survey afgenomen bij de managementteams van alle Vlaamse gemeenten, met 232 respondenten uit 153 gemeenten. Het onderzoeksrapport met alle bevindingen is nét op tijd klaar om als kerstcadeau te dienen! 

De belangrijkste bevindingen op een rijtje: 

• Lokale managementteams geven de gemeente waarvoor ze werken gemiddeld een 6,6/10 voor bestuurskracht. Vooral op vlak van ‘traditioneel lokale’ beleidsdomeinen – burgerzaken, vrijetijd, ruimtelijke ordening en sociale diensten – scoort het lokale niveau goed. 

• De dagelijkse dienstverlening draait: burgers kunnen doorgaans snel terecht (82%), dienstverlening blijft nabij (80%) en digitale kanalen worden beter (68%). De belangrijkste kwetsbaarheid ligt in de strategische dimensie (visieontwikkeling, beleidsvoorbereiding,…).  

• De aanwezigheid van voldoende financiële middelen blijkt de belangrijkste voorspeller van bestuurskracht, maar net daar stelt zich een belangrijk knelpunt: slechts 37% van de respondenten vindt de financiële middelen toereikend om de gemeentelijke ambities te realiseren. 

• Schaal lijkt een minder bepalende factor, al zijn er wel indicaties in die richting: centrumsteden ervaren structureel een sterkere bestuurskracht dan andere gemeenten.  

• De politiek-ambtelijke relaties zijn een aandachtspunt: slechts 55% van de MAT-leden vindt dat de samenwerking tussen politiek en administratie goed verloopt. 40% van de ondervraagden vindt dat er binnen het college te weinig dossierkennis aanwezig is, terwijl 42% stelt dat individuele belangen (van bedrijven, verenigingen of burgers) een te sterke invloed hebben op de lokale beleidsvoering. Deze resultaten zijn voor alle duidelijkheid het resultaat van een bevraging bij het management en de perceptie kan gekleurd zijn door persoonlijke verhoudingen. 

• Minder dan de helft van de respondenten (43%) geeft aan een goed overzicht te hebben van de verschillende intergemeentelijke samenwerkingsverbanden waarin de gemeente participeert, terwijl een belangrijk deel van de gemeentelijke taken intergemeentelijk wordt ingevuld (politie, brandweer, welzijnsverenigingen, rioleringen, bedrijventerreinen, etc). 

Lees hier het volledige rapport